Ô tô điện ngày càng được nhiều người quan tâm nhờ khả năng vận hành êm ái, không sử dụng xăng hoặc dầu diesel để chạy động cơ và có chi phí sử dụng khác với xe động cơ đốt trong. Tuy nhiên, khi tìm hiểu về bảo dưỡng, nhiều chủ xe vẫn băn khoăn liệu xe điện có cần thay dầu máy định kỳ như ô tô chạy xăng hay không.
Câu trả lời là: ô tô điện thuần túy không cần thay dầu động cơ như xe xăng, xe dầu. Nguyên nhân là xe không sử dụng động cơ đốt trong với hệ thống bôi trơn bằng dầu máy theo cách thông thường. Dù vậy, xe điện vẫn có những bộ phận và chất lỏng cần kiểm tra, bảo dưỡng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đặc biệt, cần phân biệt xe điện thuần túy với xe hybrid. Hai loại xe này có cấu tạo hệ truyền động khác nhau nên lịch thay dầu và bảo dưỡng cũng không giống nhau.
1. Xe ô tô điện có cần thay dầu máy không?
Đối với xe điện thuần túy (BEV – Battery Electric Vehicle), chủ xe không cần thay dầu động cơ định kỳ như trên xe chạy xăng hoặc dầu diesel.
Xe điện thuần túy sử dụng mô-tơ điện để tạo lực kéo. Nguồn năng lượng được cung cấp từ bộ pin điện áp cao, sau đó thông qua hệ thống điều khiển điện và truyền động để làm quay bánh xe. Do không có động cơ đốt trong với piston, trục khuỷu và hệ thống bôi trơn động cơ kiểu truyền thống, xe không cần dầu máy để bôi trơn các chi tiết đó.
Điều này giúp loại bỏ một hạng mục bảo dưỡng quen thuộc trên ô tô động cơ đốt trong: thay dầu máy và lọc dầu động cơ theo chu kỳ.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng xe điện hoàn toàn không sử dụng dầu hoặc không cần bảo dưỡng. Tùy thiết kế, xe vẫn có thể sử dụng dầu bôi trơn hộp giảm tốc hoặc cụm truyền động, dung dịch làm mát pin và mô-tơ, dầu phanh cùng các chất lỏng khác.
Những hạng mục này có yêu cầu kiểm tra và thay thế riêng. Chủ xe cần tuân thủ lịch bảo dưỡng của đúng mẫu xe, không tự áp dụng lịch thay dầu của xe xăng cho xe điện.
2. Vì sao ô tô điện không cần thay dầu động cơ?
Sự khác biệt nằm ở cấu tạo hệ truyền động và cách tạo ra lực kéo.
Động cơ xăng, dầu cần dầu máy để bôi trơn
Trên ô tô sử dụng động cơ đốt trong, nhiên liệu được đốt cháy trong xi-lanh để tạo công suất. Nhiều chi tiết cơ khí chuyển động với tốc độ cao và chịu ma sát, nhiệt độ lớn.
Dầu động cơ giúp bôi trơn các chi tiết, giảm mài mòn, hỗ trợ tản nhiệt và cuốn giữ một phần cặn bẩn. Theo thời gian, dầu suy giảm chất lượng nên cần được thay theo chu kỳ do nhà sản xuất quy định.
Xe điện sử dụng mô-tơ điện
Mô-tơ điện tạo chuyển động bằng năng lượng điện và từ trường, không đốt xăng hoặc dầu diesel trong xi-lanh. Vì vậy, xe điện thuần túy không có hệ thống dầu động cơ kiểu truyền thống cần thay định kỳ.
Ngoài ra, nhiều mẫu xe điện có hệ truyền động đơn giản hơn xe sử dụng động cơ đốt trong. Một số chi tiết cơ khí và hạng mục bảo dưỡng liên quan đến động cơ xăng, chẳng hạn bugi hoặc dầu máy, không xuất hiện trên xe điện thuần túy.
Dù vậy, mô-tơ điện, ổ trục, bộ giảm tốc và các cụm truyền động vẫn có yêu cầu kỹ thuật riêng. Việc không cần thay dầu động cơ không đồng nghĩa mọi bộ phận cơ khí đều không cần kiểm tra.
3. Xe ô tô điện có những loại dầu và dung dịch nào cần bảo dưỡng?
Dù không cần dầu máy theo cách thông thường, ô tô điện vẫn có thể sử dụng nhiều loại chất lỏng phục vụ truyền động, làm mát và an toàn.
| Loại dầu hoặc dung dịch | Công dụng | Cách bảo dưỡng |
| Dầu bôi trơn hộp giảm tốc hoặc cụm truyền động | Bôi trơn các bánh răng và chi tiết cơ khí trong cụm truyền động | Kiểm tra hoặc thay theo lịch riêng của nhà sản xuất |
| Dung dịch làm mát pin và mô-tơ | Hỗ trợ kiểm soát nhiệt độ pin, mô-tơ hoặc bộ điện tử công suất trên các mẫu xe có hệ thống làm mát bằng chất lỏng | Kiểm tra mức dung dịch, tình trạng rò rỉ và thay theo hướng dẫn |
| Dầu phanh | Truyền lực trong hệ thống phanh thủy lực | Kiểm tra định kỳ, thay theo yêu cầu kỹ thuật |
| Dung dịch rửa kính | Hỗ trợ làm sạch kính chắn gió | Bổ sung khi cần |
| Dung dịch điều hòa hoặc chất làm lạnh | Hỗ trợ hệ thống điều hòa hoạt động | Kiểm tra khi có dấu hiệu bất thường hoặc theo quy trình dịch vụ |
Không phải mọi xe điện đều sử dụng cấu hình chất lỏng giống nhau. Một số mẫu xe có hệ thống làm mát pin bằng không khí, trong khi mẫu khác sử dụng dung dịch làm mát. Cấu tạo hộp giảm tốc và yêu cầu dầu bôi trơn cũng có thể khác nhau.
Vì vậy, chủ xe không nên tự mua dầu hoặc dung dịch chỉ dựa trên tên gọi. Hãy kiểm tra thông số kỹ thuật và hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi bổ sung hay thay thế.
4. Xe điện có cần thay dầu hộp số không?
Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi tìm hiểu về bảo dưỡng xe điện.
Nhiều mẫu xe điện thuần túy sử dụng hộp giảm tốc một cấp hoặc cụm truyền động có cấu tạo khác hộp số nhiều cấp trên xe xăng. Dù vậy, một số cụm truyền động vẫn có dầu bôi trơn để giảm ma sát và bảo vệ bánh răng, ổ trục.
Do đó, câu trả lời là tùy thiết kế của từng mẫu xe và khuyến nghị của nhà sản xuất.
Có xe yêu cầu kiểm tra hoặc thay dầu cụm truyền động ở một mốc nhất định; có xe không quy định thay thường xuyên trong điều kiện sử dụng thông thường nhưng vẫn cần kiểm tra khi bảo dưỡng hoặc khi có dấu hiệu rò rỉ.
Chủ xe nên lưu ý ba điểm:
- Không mặc định dầu hộp giảm tốc phải thay cùng chu kỳ với dầu máy trên xe xăng.
- Không tự dùng dầu hộp số ATF thông thường nếu nhà sản xuất yêu cầu loại dầu riêng.
- Nếu phát hiện dầu rò rỉ, tiếng hú hoặc tiếng động bất thường từ cụm truyền động, cần đưa xe đi kiểm tra.
Việc sử dụng đúng loại dầu và đúng quy trình quan trọng hơn việc thay dầu theo một mốc kilomet chung áp dụng cho tất cả xe điện.
5. Xe điện có cần thay nước làm mát không?
Nhiều mẫu ô tô điện sử dụng hệ thống làm mát bằng dung dịch để kiểm soát nhiệt độ pin, mô-tơ điện hoặc bộ điện tử công suất. Nhiệt độ ảnh hưởng đến hiệu suất vận hành, độ bền và khả năng hoạt động ổn định của các bộ phận này.
Tuy nhiên, lịch kiểm tra và thay dung dịch làm mát phụ thuộc vào thiết kế từng mẫu xe. Không nên áp dụng chu kỳ thay nước làm mát của động cơ xăng cho mọi xe điện.
Chủ xe cần chú ý:
- Theo dõi cảnh báo liên quan đến hệ thống làm mát nếu xe có hiển thị.
- Đưa xe đi kiểm tra khi phát hiện rò rỉ dung dịch hoặc cảnh báo nhiệt độ bất thường.
- Không tự pha trộn các loại dung dịch làm mát khi chưa xác định đúng tiêu chuẩn.
- Không tự mở các đường ống hoặc cụm làm mát liên quan đến pin điện áp cao nếu không có chuyên môn.
Nếu xe gặp cảnh báo nhiệt độ pin hoặc hệ thống truyền động, hãy làm theo hướng dẫn an toàn của nhà sản xuất và liên hệ cơ sở dịch vụ phù hợp.
6. Xe ô tô điện cần bảo dưỡng những gì nếu không thay dầu máy?
Bảo dưỡng xe điện không tập trung vào dầu động cơ, nhưng vẫn cần kiểm tra những bộ phận ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn và khả năng vận hành.
Pin điện áp cao và hệ thống điện
Pin là bộ phận quan trọng của xe điện. Việc kiểm tra có thể bao gồm chẩn đoán hệ thống quản lý pin, đọc cảnh báo, kiểm tra đầu nối và đánh giá tình trạng hoạt động theo quy trình của nhà sản xuất.
Chủ xe không nên tự tháo vỏ pin hoặc can thiệp vào dây điện áp cao. Nếu xe có dấu hiệu bất thường sau va chạm, ngập nước hoặc phát cảnh báo liên quan đến pin, cần đưa xe đến cơ sở có năng lực chuyên môn phù hợp.
Hệ thống phanh
Xe điện thường có khả năng phanh tái tạo năng lượng, giúp thu hồi một phần năng lượng khi giảm tốc. Vì vậy, mức độ sử dụng phanh ma sát có thể khác xe xăng tùy thói quen lái và chế độ vận hành.
Dù vậy, má phanh, đĩa phanh và dầu phanh vẫn cần được kiểm tra. Một số xe có thể ít sử dụng phanh ma sát hơn, nhưng điều đó không có nghĩa hệ thống phanh không cần bảo dưỡng.
Lốp xe và hệ thống treo
Pin có thể khiến một số mẫu xe điện có khối lượng lớn. Mô-men xoắn tức thời và cách tăng tốc cũng có thể ảnh hưởng đến mức độ hao mòn lốp tùy điều kiện sử dụng.
Chủ xe cần theo dõi áp suất lốp, độ mòn, dấu hiệu nứt hoặc phồng, đồng thời kiểm tra hệ thống treo và cân chỉnh bánh xe khi cần thiết. Không nên chờ đến khi lốp mòn nghiêm trọng mới kiểm tra.
Điều hòa và lọc gió cabin
Hệ thống điều hòa không chỉ giúp người ngồi thoải mái mà còn có thể liên quan đến quản lý nhiệt trên một số thiết kế xe điện. Lọc gió cabin cần được vệ sinh hoặc thay theo lịch và tình trạng thực tế.
Nếu điều hòa kém mát, phát ra mùi bất thường hoặc có tiếng động lạ, nên kiểm tra thay vì tự ý bổ sung chất làm lạnh.
Ắc quy phụ 12V
Nhiều xe điện vẫn sử dụng ắc quy phụ điện áp thấp để cấp nguồn cho các hệ thống điều khiển và thiết bị điện. Bộ phận này có thể xuống cấp theo thời gian và cần được kiểm tra.
Nếu xe không khởi động được hệ thống, thiết bị điện hoạt động bất thường hoặc xuất hiện cảnh báo liên quan đến ắc quy phụ, nên kiểm tra tại cơ sở dịch vụ phù hợp.
7. Xe hybrid có cần thay dầu máy không?
Có. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa xe điện thuần túy và xe hybrid thông thường.
Xe hybrid kết hợp động cơ đốt trong với mô-tơ điện. Tùy cấu hình, xe có thể vận hành bằng mô-tơ điện trong một số tình huống, nhưng động cơ xăng vẫn hoạt động để tạo công suất hoặc hỗ trợ sạc pin. Vì có động cơ đốt trong, xe hybrid vẫn cần thay dầu động cơ theo lịch bảo dưỡng.
Toyota Việt Nam cũng hướng dẫn rằng các hạng mục bảo dưỡng của xe hybrid nhìn chung có nhiều điểm tương tự xe xăng, bao gồm thay dầu động cơ và lọc dầu theo lịch. Hệ thống hybrid có thêm những bộ phận cần kiểm tra riêng, chẳng hạn hệ thống làm mát và lọc gió làm mát pin trên các mẫu xe được trang bị.
Có thể phân biệt các loại xe như sau:
| Loại xe | Có cần thay dầu động cơ? | Điểm cần lưu ý |
| Xe điện thuần túy (BEV) | Không | Kiểm tra các chất lỏng và cụm truyền động theo lịch riêng |
| Xe hybrid thông thường (HEV) | Có | Có động cơ đốt trong nên cần bảo dưỡng dầu máy |
| Xe hybrid sạc ngoài (PHEV) | Có | Có động cơ đốt trong, dù có thể chạy bằng điện trong một số điều kiện |
| Xe xăng hoặc dầu diesel | Có | Thay dầu theo hướng dẫn của nhà sản xuất |
Vì thế, trước khi xác định lịch bảo dưỡng, chủ xe cần biết chính xác xe đang sử dụng là BEV, HEV hay PHEV. Không nên chỉ dựa vào việc xe có thể chạy bằng điện để kết luận rằng không cần thay dầu máy.
Kết luận
Ô tô điện thuần túy không cần thay dầu máy như xe sử dụng động cơ xăng hoặc dầu diesel vì không có động cơ đốt trong với hệ thống bôi trơn truyền thống. Tuy nhiên, xe vẫn có thể sử dụng dầu bôi trơn hộp giảm tốc, dung dịch làm mát, dầu phanh và những chất lỏng khác cần được kiểm tra theo lịch riêng.
Trong khi đó, xe hybrid và hybrid sạc ngoài vẫn có động cơ đốt trong nên vẫn phải thay dầu máy định kỳ. Chủ xe cần xác định đúng loại xe, tham khảo hướng dẫn của nhà sản xuất và thực hiện bảo dưỡng tại cơ sở có chuyên môn phù hợp để duy trì độ bền và an toàn khi sử dụng.
